Efektowne ujęcie czołgu PzKpfw IV Ausf.H z 2.Dywizji Pancernej. Na płycie czołowej dobrze widoczne godło dywizji.
PzKpfw IV Ausf. A z 1.DPancernej, wrzesień 1939 roku. Dobrze widoczne przedni km i basztowa wieżyczka dowódcy. |
Jedynym niemieckim czołgiem produkowanym i używanym bojowo przez cały okres II Wojny Światowej był pojazd znany pod oznaczeniem Panzerkampfwagen IV. Swój szlak bojowy czołgi tego typu rozpoczęły w 1938 roku podczas aneksji Sudetów, a zakończyły ... w 1967 roku w trakcie wojny sześciodniowej, broniąc z armią syryjską Wzgórz Golan przed nacierającymi Izraelczykami. Podwozie czołgu średniego PzKpfw IV posłużyło również do konstukcji wielu pojazdów pochodnych. Do najpopularniejszych z nich należały niszczyciele czołgów oznaczane jako SdKfz 164 Nashorn oraz SdKfz 162 i 162/1 Jagdpanzer IV, działa szturmowe typu SdKfz 166 Brummbär i SdKfz 167 Sturmgeschütz IV oraz działa samobieżne uzbrojone w haubicę kalibru 150mm, znane pod oznaczeniem SdKfz 164 Hummel.
Historia czołgu PzKpfw IV rozpoczęła się w chwili złamania przez Niemcy postanowień Traktatu Wersalskiego. 11 stycznia 1934 roku odbyło się zebranie poświęcone uzbrojeniu w sprzęt ciężki nowotworzonych dywizji. Ponieważ czołgi PzKpfw I i II były z założenia tylko wozami treningowymi, konieczne było także opracowanie pojazdów mogących sprostać wymaganiom przyszłego pola walki. Rezultatem spotkania, było ustalenie parametrów nowych wozów bojowych. Opierały się one na założeniach, które przedstawił na początku lat 30-tych czołowy niemiecki strateg broni pancernej płk. Heinz Guderian. Zakładał on, że w skład każdego batalionu pancernego przyszłych pułków i dywizji pancernych, będą wchodzić trzy kompanie uzbrojonych w działo przeciwpancerne i stosunkowo lekko opancerzonych czołgów średnich - późniejszych PzKpfw III - oraz jedna kompania lepiej opancerzonych i uzbrojonych czołgów wsparcia, klasyfikowanych początkowo jako czołgi ciężkie - PzKpfw IV. W wyniku powyższych ustaleń na przełomie 1934 i 35 roku do biur projektowych firm Rheinmetall-Borsig AG w Düsseldorfie, Friedrich Krupp AG w Essen i Maschinenfabrik-Augsburg-Nürnberg AG (MAN) przesłano specyfikacje zawierające podstawowe wymagania dotyczące nowej konstrukcji. Między innymi chciano aby |
nowy czołg był uzbrojony w działo kalibru 75mm, osiągał prędkość maksymalną 35km/h i miał masę nie przekraczajacą 18 ton. Nowy projekt otrzymał oznaczenie Vskfz.618 zmienione w kwietniu 1936 roku na Vskfz.622. Ponieważ pojazd początkowo przeznaczony był dla dowódców batalionów projekt znany był również pod kryptonimem Bataillonführerwagen (BW).
Na przełomie 1935 i 36 roku zakłady Rheinmetall-Borsig i Krupp zbudowały prototypy oznaczone odpowiednio VK 2001(Rh) i VK 2001(K). Pierwszy z nich wykorzystywał zmodyfikowne podwozie czołgu Neubaufahrzeug składające się z ośmiu małych kół nośnych zgrupowanych w czterech wózkach. Konstrukcja zakładów Kruppa posiadała podobny układ podwozia różniący się jedynie |
Zniszczony w Normandii PzKpfw IV Ausf.B z 22.Pułku Pancernego 21.DPancernej odtwarzanej we Francji po klęsce w Tunezji. Dobrze widoczne zmiany w konstrukcji, m.in. brak km-u i prosta płyta pancerza czołowego. |
zastosowaniem innego typu zawieszenia. Ostatecznie po serii testów WaPrüf 6 (departament techniczny broni pancernej Urzędu Uzbrojenia Rzeszy) zdecydował o wdrożeniu do produkcji seryjnej konstrukcji zakładów Kruppa oznaczonej jako SdKfz 161 Panzerkampfwagen IV. W październiku 1937 roku w zakładach Krupp-Gruson w Magdeburgu rozpoczęto produkcję pierwszej serii Ausf.A. Do marca 1938 roku wyprodukowano 35 czołgów tej wersji. Nowe pojazdy napędzane były 250-konnymi, benzynowymi silnikami Maybach HL 108TR. Uzbrojenie pojazdów składało się z umieszczonej w nieco niesymetrycznie położonej wieży 75-milimetrowej krótkolufowej armaty 7,5 cm KwK37 L/24 oraz dwóch karabinów maszynowych MG34. W skład pięcioosobowej załogi, chronionej pancerzem o grubości od 10 do 30 mm (początkowo do 15mm), wchodzili: dowódca, celowniczy, ładowniczy, strzelec- |
|
radiotelegrafista i mechanik-kierowca. Najbardziej charakterystycznymi cechami pojazdów pierwszej wersji były: wysoka wieżyczka dowódcy typu basztowego oraz łamana płyta czołowa pancerza.
W kwietniu 1938 roku rozpoczęto produkcję drugiej wersji czołgu - Ausf.B. Poza zastosowaniem nowego mocniejszego 300-konnego silnika Maybach HL 120TR, najważniejszą zmianą była rezygnacja z łamanej czołowej płyty pancerza na rzecz prostej. Równocześnie usunięto stanowisko przedniego km-u zastępując je dodatkową szczeliną obserwacyjną radiotelegrafisty. Zmianie uległa również wieżyczka dowódcy. W miejsce dotychczas stosowanej wieżyczki basztowej wprowadzono lepiej opancerzoną konstrukcję składająca się z pięciu odlewanych segmentów. Otwory obserwacyjne w wieżyczce dowódcy miały ruchome zasuwy. Szczelina obserwacyjna kierowcy została zabezpieczona zamykanymi, dwuczęściowymi osłonami. Do września 1938 roku wyproduko- |
PzKpfw IV Ausf.C z 5.DPancernej, przełom 1939 i 40 roku. |
wano 42 czołgi tej wersji.
Kolejna wersja Ausf.C, którą rozpoczęto produkować we wrześniu 1938 tylko nieznacznie rózniła się od poprzedniej. Najważniejszą zmianą było zastosowanie w ostatnich wyprodukowanych pojazdach tej serii nowych silników Maybach 120TRM. Silnik ten stosowano również do napędu kolejnych wersji czołgu. Inną modyfikacją było zastosowanie pod lufą armaty odbojnicy, mającej zapobiegać zerwaniu anteny przy obrocie wieży. Opancerzono także lufę karabinu maszynowego. Produkcję zakończono w sierpniu 1939 roku budując 140 pojazd tej serii. |
W kampanii przeciwko Polsce wzięło udział 211 czołgów PzKpfw IV z ogólnej liczby 3166 wszystkich niemieckich Panzerkampfwagenów. Ich stosunkowo niewielka liczba spowodowała, że trudno było już wtedy ocenić ich prawdziwą wartość bojową. Jednak indywidualne sukcesy tych wozów spowodowały, że zwrócono na nie baczniejszą uwagę.
Gdy rozpoczęła się wojna z Polską w zakładach Krupp-Gruson AG zaczęto montować czołgi kolejnej serii - PzKpfw IV Ausf.D. W pojazdach tych przywrócono stosowany w czołgach pierwszej
|
PzKpfw IV Ausf.D z 15.Pułku Pancernego 11.DPancernej w Bułgarii w kwietniu 1941 roku. Widoczne szczegóły konstrukcyjne. |
serii łamany kształt pancerza płyty czołowej i stanowisko przedniego karabinu maszynowego (umieszczonego w jarzmie Kugelblende 30), które dodatkowo opancerzono kwadratową obudową. Najważniejszą modyfikacją była jednak przebudowa mechanizmu podniesienia działa, z narażonego na zaklinowanie wskutek ognia nieprzyjaciela nieosłoniętego jarzma wewnętrznego - na zewnętrzne dodatkowo osłonięte 35 mm płytą pancerną. W latach 1940-41 dodatkową płytą pancerną grubości 20mm wzmacniano również pancerz czołowy i boczny. Ilość ogniw w gąsienicy zmniejszono ze 101 do 99 równocześnie zwiększając wysokość ich grzebienia. Produkcję pojazdów tej wersji zakończono w maju 1941 roku. Ostatecznie z planowanej liczby 1188 wyprodukowano tylko 229 pojazdów. |
W chwili rozpoczęcia działań na Zachodzie wojska niemieckie dysponowały 290 czołgami PzKpfw IV oraz 20 czołgami mostowymi zbudowanymi na ich podwoziach, zgrupowanymi przede wszystkim w siedmiu dywizjach pancernych operujących na głównym kierunku przełamania. Podczas kampanii francuskiej czołgi niemieckie nie miały już tak wyraźnej przewagi technicznej jak w Polsce. Francuskie czołgi jak średnie Somua S-35, ciężkie Char B1bis czy brytyjskie Matilda Mk II były bardzo groźnym przeciwnikiem dla każdego niemieckiego czołgu nie wyłączając PzKpfw IV. Przewaga wojsk niemieckich w trakcie kampanii na Zachodzie nie wynikała z przewagi jakościowej czy ilościowej, a z rewolucyjnego zastosowania samodzielnych wielkich jednostek pancernych. |
Zdjęcie PzKpfw IV Ausf.E ponownie z 11.DPancernej na Bałkanach, wiosną 1941 roku. Dobrze widoczne elementy wyposażenia. |
Analiza walk we Francji wykazała, że opancerzenie czwórek było już niewystarczające. W odpowiedzi na postulaty dowódców frontowych we wrześniu 1940 roku rozpoczęto prace nad kolejną wersją oznaczoną PzKpfw IV Ausf.E. Przede wszystkim zwiększono opancerzenie i tak pancerz czołowy o grubości 30mm chroniono dodatkowo 30-milimetrową płytą pancerną przymocowaną śrubami do pancerza zasadniczego. Podobnie postąpiono z pancerzem bocznym, montując do niego płyty o grubości 20 mm. Przód wieży miał 30 mm grubości, osłona jarzma armaty 35-37 mm, boki kadłuba i wieży oraz tył i spód kadłuba chronione były 20-milimetrowym pancerzem. Zmodyfikowano wieżyczkę dowódcy, która była teraz wykonana z jednego, a nie jak poprzednio z pięciu elementów, równocześnie przesunięto ją nieco do przodu, |
dzięki czemu nie wystawała już poza obrys wieży. Zmianie uległa także szczelina obserwacyjna kierowcy. Zamontowano w niej nowy peryskopowy przyrząd obserwacyjny Fahrersehklappe 30, wyposażony w jednoczęściową osłonę. Otwory obserwacyjne peryskopów kierowcy umieszczono w charakterystycznym wycięciu pancerza nad szczeliną obserwacyjną. Łącznie od września 1940 roku do kwietnia 1941 wyprodukowano 223 pojazdów tej serii. Ostatnim modelem wczesnej linii rozwojowej czołgów PzKpfw IV były pojazdy wersji PzKpfw IV Ausf.F. Były to ostatnie czołgi tego typu uzbrojone w krótkolufową armatę 7,5cm KwK37 L/24. Produkcję tej serii prowadziły nie tylko zakłady Krupp-Gruson, ale i Vogtländische Maschinenfabrik |
PzKpfw IV Ausf.F1 z 31.Pułku Pancernego, 5.DPancernej na froncie wschodnim, listopad 1941 roku. Dobrze widoczny zimowy kamuflaż wykonany białą kredą. |
AG (Vomag) w Plauen. W czołgach PzKpfw IV Ausf.F powrócono do stosowanej już w modelach Ausf.B i C prostej płyty pancerza czołowego, jednak w odróżnieniu od nich czołgi PzKpfw IV Ausf.F uzbrojone były w umieszczony w jarzmie kulistym Kugelblende 50 kadłubowy karabin maszynowy MG34. Po raz kolejny pogrubiono opancerzenie: pancerz czołowy kadłuba i wieży miał teraz 50mm grubości, boki chronił pancerz 30-to milimetrowy, jedynie tył kadłuba nadal miał 20mm grubości. Zmianie uległy także boczne drzwi wieży, zamiast stosowanych dotąd jednoczęściowych zastosowano dwuczęściowe podobne do stosowanych w czołgach PzKpfw III Ausf.G-N. Na pancerzu tylnym zamontowano opancerzone zasobniki na świece dymne (stosowano je również w niektórych czołgach Ausf.D i E). Zmodyfikowano również kształt kół napinających (zamiast stosowanych dotąd odlewanych zastosowano koła spawa- |
ne z rurek stalowych) oraz napędowych (montowanych już w wersji Ausf.E). Łącznie od kwietnia 1941 roku do marca 1942 roku wyprodukowano 462 czołgi tej wersji.
Po rozpoczęciu operacji Barbarossa działania wojenne wykazały, że równie ważne jak odpowiednie opancerzenie jest właściwe uzbrojenie. Aż do zakończenia kampanii na Bałkanach krótkolufowa armata 7,5cm KwK37 L/24 była dość dobrym orężem, ale w starciu z sowieckimi KW i T-34 nie zapewniała już odpowiedniej przebijalności. Już w pierwszych dniach kampanii doszło do walk, w których Panzerwaffe poniosła ciężkie straty. Niska prędkość początkowa pocisków sprawiała, że walka z nowymi typami czołgów rosyjskich była problematyczna. Fakt ten wpłynął na przyspieszeniem prac nad przezbrojeniem czołgów PzKpfw IV. Początkowo zamierzano uzbroić je w armaty 5cm PaK 38 kalibru 50mm (później armatę tą wykorzystano jako uzbrojenie nowych wersji czołgów PzKpfw III), ale już 18 listopada 1941 roku Waffenamt WaPrüf 4 polecił firmom Krupp i Rheinmetall-Borsig skonstruowanie nowego typu długolufowej armaty kalibru 75 mm. |
PzKpfw IV Ausf.F2 zniszczony pod Alam Halfa latem 1942 roku. Doskonale widoczny charakterystyczny "butelkowy" hamulec wylotowy armaty 7,5cm KwK40 L/43 kalibru 75mm. |
Rezultatem prac była armata 7,5cm KwK40 L/43 kalibru 75mm (oznaczana początkowo KwK44). Wraz z rozpoczęciem produkcji dział w marcu 1942 roku, hale produkcyjne opuściły pierwsze czołgi oznaczono jako PzKpfw IV Ausf.F2 SdKfz 161/1 (od tego czasu pojazdy wersji Ausf.F zaczęto oznaczać jako F1). Produkcję pojazdów nowej wersji prowadziły zakłady Krupp, Vomag i Nibelungen. Poza zmianą uzbrojenia czołgi Ausf.F2 nie różniły się w zasadzie od poprzedniej wersji. Instalacja nowej armaty zwiększyła masę pojazdu przez co zmalała prędkość czołgu. Ponieważ planowano rozpoczęcie produkcji nowej serii ze zmodyfikowanym uzbrojeniem i opancerzeniem montaż czołgów PzKpfw IV Ausf.F2 zakończono już lipcu 1942 roku budując 175 czołgów (dodatkowo w 1943 roku przezbrojono 25 czołgów Ausf.F1 w armatę KwK 40). |
Przybycie na front nowych PzKpfw IV Ausf.F2 pozwoliło choć częściowo zniwelować przewagę czołgów sowieckich. Bardzo szybko nowe pojazdy zyskały uznanie wśród czołgistów. W Afryce Północnej popularne Hamsy (tak zołnierze niemieccy nazywali czwórki) niejednokrotnie udowodniły swą wyższość nad czołgami alianckimi. W tym czasie żaden brytyjski i amerykański czołg nie mógł równać się z długolufową wersją Mark IV Special - jak brytyjczycy ochrzcili nowe pojazdy.
Szybkie zaniechanie produkcji wersji Ausf.F2 spowodowane było wprowadzeniem w maju 1942 roku nowego modelu, tym razem wielkoseryjnego, oznaczonego PzKpfw IV Ausf.G. W stosunku do poprzedniej wersji zmiany były niewielkie. Przede wszystkim zamiast butelkowatego jednokomorowego hamulca wylotowego armaty KwK 40 L/43 zastosowano dwukomorowy hamulec |
PzKpfw IV Ausf.G z II.Batalionu 35.Pułku Panc. 4.DPanc., czerwiec 1944 roku. Pancerz czołowy wzmocniony ogniwami gąsienic. |
o kształcie walca. Poza tym zlikwidowano otwory obserwacyjne ładowniczego umieszczone po prawej stronie wieży. Modyfikacji poddano także włazy kierowcy i strzelca-radiotelegrafisty. Od 20 lipca 1942 roku w czołgach tej wersji zaczęto montować dodatkowe 30 milimetrowe opancerzenie przodu kadłuba, mocowane do właściwego pancerza za pomocą śrub bądź spawania. Od marca 1943 roku rozpoczęto uzbrajanie czołgów PzKpfw IV Ausf.G w armatę 7,5cm KwK 40 L/48 o dłuższej o 38 cm lufie oraz montowanie wieżyczek dowódcy o grubości pancerza 100mm, wyposażonych w jednoczęściowe włazy (były do zmiany charakterystyczne już dla wersji Ausf.H). Pojazdy późnych serii produkcyjnych wyposażone były w ekrany pancerne (Schürzen) mające chronić boki kadłuba i wieżę przed pociskami rusznic przeciwpancernych oraz głowicami kumulacyjnymi. Podobne ekrany zastosowano również w czołgach PzKpfw III. Jak wspomina H.Guderian "Innowacja ta okazała się skuteczna". Łącznie od maja 1942 roku do czerwca 1943 roku wyprodukowano 1687 czołgów wersji Ausf.G w tym 412 wyposażonych w długolufową wersję armaty KwK 40. |
Armata 7,5cm KwK40 L/48 była standardowym uzbrojeniem kolejnej wersji czołgu PzKpfw IV Ausf.H, której produkcję rozpoczęto w kwietniu 1943 roku. Wszystkie czołgi Panzer IV uzbrojone w to działo nosiły ponadto oznaczenie kodowe SdKfz 161/2. Pojazdy tej najliczniejszej serii (łącznie od kwietnia 1943 do czerwca 1944 roku w zakładach Vomag, Krupp-Gruson i Nibelungen wyprodukowano 3774 czołgi wersji Ausf.H) otrzymały pogrubione opancerzenie - pancerz czołowy kadłuba miał 80 mm grubości i był wykonany z jednej płyty. Fabrycznie montowano również ekrany pancerne, mocowane do specjalnych prowadnic. W czołgach tej wersji zastosowano koła napędowe o uproszczonej konstrukcji spawanej i całkowicie metalowe koła podtrzymujące. Pod koniec 1943 |
PzKpfw IV Ausf.H również z 35.Pułku Panc., sierpień 1944 roku. Dobrze widoczny sposób mocowania ekranów pancernych. |
roku wprowadzono nowy typ odlewanych kół napinających w miejsce stosowanych dotąd spawanych. Stosowaną dotychczas skrzynię biegów Zahnfabrik Aphon SSG 76 zastąpiono stosowaną w czołgach PzKpfw III skrzynią Zahnfabrik Aphon SSG 77. Likwidacji uległy porty pistoletowe (otwory strzeleckie) w tylnej ścianie wieży oraz owalne otwory we włazach kierowcy i radiotelegrafisty służące do wystrzeliwania rakiet sygnaliacyjnych. Ponadto zmianie uległy drobne elementy wyposażenia zewnętrznego, przeniesiono m.in. antenę z prawej strony, na lewą stronę tyłu kadłuba.
Po zakończeniu budowy czołgów PzKpfw IV Ausf.H w czerwcu 1944 roku rozpoczęto produkcję ostatniej już wersji czołgów Panzer IV oznaczonej Ausf.J. Pojazdy tej |
serii charakteryzowały się wieloma uproszczeniami technologicznymi. Zlikwidowano między innymi pomocniczy silnik spalinowy DKW 500 napędzajacy generator prądotwórczy zasilający silnik elektryczny wprawiający w ruch wieżę czołgu, przez co czołgi Ausf.J posiadały jedynie ręczny obrót wieży !! W miejscu wymontowanego silnika umieszczono dodatkowy zbiornik paliwa o pojemności 189 litrów, dzięki czemu zasięg czołgu wzrósł do 210 km w terenie i 320 km na drodze. Na przełomie |
Porzucony w Champs w Ardenach PzKpfw IV Ausf.J z 15.Dywizji Grenadierów Pancernych, grudzień 1944 roku. |
1944-45 roku zastosowano nowe ekrany pancerne typu Thoma Schürzen wykonane z siatki drucianej rozpiętej na ramie ekranów z blachy pancernej. Zlikwidowano boczne kadłubowe szczeliny obserwacyjne kierowcy. Na pogrubionym do 26mm wierzchu wieży zamontowano obrotowy wyrzutnik granatów dymnych. Uproszczono konstrukcję włazów w wieży oraz zmodyfikowano układ wydechowy (zastosowano pionowe rury wydechowe podobne do stosowanych w czołgach Panther). Późne czołgi PzKpfw IV Ausf.J posiadały zamiast czterech tylko trzy całkowicie stalowe koła podtrzymujące. Łącznie do marca 1945 roku zakłady Nibelungen w Saint Valentin wyprodukowały 2392 czołgi tej wersji. |
Tak jak wiele innych konstrukcji niemieckich tak i czołg PzKpfw IV był punktem wyjściowym przy opracowywaniu licznych pojazdów pochodnych. Zazwyczaj nowy typ pojazdu tworzono poprzez zamontowanie na standardowym podwoziu nowego uzbrojenia, bądź poprzez modyfikację wyposażenia w celu przystosowania do specyficznych zadań (np. poprzez zamontowanie dodatkowej radiostacji tworzono wozy dowodzenia Panzerbefehlswagen IV Ausf.H/J SdKfz 267). Do ciekawszych modyfikacji należały m.in. przygotowywane do operacji Seelöve (inwazja na Wielką Brytanię) czołgi pływające Tauchpanzer IV. Inne pojazdy zbudowane z wykorzystaniem podzespołów czołgu Panzer IV to:
- niszczyciele czołgów - Jagdpanzer IV SdKfz 162,
- niszczyciele czołgów Panzer IV/70 SdKfz 162/1 oraz Panzer IV/70(A) SdKfz 162/1,
- ciężkie niszczyciele czołgów - Hornisse-Nashorn SdKfz 164,
- działa samobieżne - Hummel SdKfz 165,
- działa szturmowe - Sturmpanzer IV Brummbär SdKfz 166,
- działa szturmowe - Sturmgeschütz IV SdKfz 167,
- pojazdy obserwacyjne artylerii - Panzerbeobachtungswagen IV Ausf. J,
- czołgi mostowe - Brückenlegepanzer na podwoziach czołgów PzKpfw IV Ausf. C/D,
- ciągniki ewakuacyjne Bergepanzer IV - przebudowane z czołgów różnych wersji PzKpfw IV
- pojazdy szturmowe wyposażone w drabiny służące do zdobywania stałych fortyfikacji Infanterie Sturmsteg auf Fgst PzKpfw IV,
- czołgi przeciwlotnicze: Mobelwagen SdKfz 161/3, Wirbelwind, Ostwind,
- działa samobieżne 10,5 cm K18 auf Panzerselbstfahrlafett IVa,
- transportery amunicyjne Munitionsschlepper PzKpfw IV für "Karl-Gerät"
oraz wiele pojazdów prototypowych m.in.:
- Heuschrecke 10 (10,5cm leFH 18/1 L/28 auf Waffenträger GW IVb Gw IVb) - pojazdy wyposażone w suwnicę (w tylnej części), służącą do zdejmowania wieży uzbrojonej w lekką haubicę kalibru 105mm. Wieża mogła być ustawiana na gruncie do akcji bądź holowana na doczepiony podwoziu, przewożonym w tyle pojazdu,
- działo samobieżne Geschutzwagen IVb SdKfz 165/1 uzbrojone w haubicę 10,5cm leFH 18/1 kalibru 105mm,
- działo samobieżne 10,5 cm lePzh 18/40/2 auf Geschutzwagen III/IV Sf uzbrojone w haubicę 10,5cm leFH 18/40/2 L/28 kalibru 105mm,
- niszczyciel czołgów Panzerjäger IV Geschutzwagen IV SdKfz 165/1 uzbrojony w działo kalibru 75mm Pak 39 L/48,
- czołg przeciwlotniczy Ostwind II uzbrojony w działko FlaK 44 kalibru 37mm, Zerstörer 45 oraz Leichte Flakpanzer IV (3cm) Kugelblitz uzbrojone w działka plot 3cm FlaK103/38
- PzKpfw IV mit Minenrollern - prototyp czołgu PzKpfw IV SdKfz 161 Auf.C wyposażony w trały przeciwminowe zamontowane z przodu (przed gąsienicami) i z tyłu kadłuba (między gasienicami),
- lekko opancerzone amfibie na podwoziach czołgów PzKpfw IV Ausf. F1 - Panzerfahre,
- prototyp samobieżnej wyrzutni rakietowej na podwoziu czołgu PzKpfw IV Ausf.C - Raketenwerfer auf Fahrgestell PzKpfw IV.
Czołgi PzKpfw IV brały udział we wszystkich działaniach bojowych niemieckiej Panzerwaffe. Trudno byłoby w tym miejscu wymienić wszystkie bitwy i potyczki w których uczestniczyły. Okazały |
PzKpfw IV Ausf.H z 5.kompanii 1.Pułku Panc.SS, dywizji LSSAH, operacja Zitadelle, Prochorowka, 10 lipca 1943 roku. |
się prawdziwym wołem roboczym niemieckich wojsk pancernych, a począwszy od połowy 1943 roku, pojazdy tego typu stały się podstawowym czołgiem armii niemieckiej. Od momentu wprowadzenia do uzbrojenia długolufowej wersji Ausf.F2 dorównywały prawie wszystkim wozom alianckim. Ich produkcja rosła z roku na rok, ogółem podczas wojny wytworzono ponad 9000 sztuk tych wozów. Nawet po wprowadzeniu do produkcji czołgów Panther i Tiger pozostały podstawowym wozem bojowym Panzerwaffe i Waffen SS. Ich konstrukcja okazała się na tyle uniwersalna, że w prosty sposób (pogrubienie opancerzenia czy zamontowanie silniejszego uzbrojenia) umożliwiała szybkie przystosowanie do zmieniajacych się warunków pola walki. Szczególnie |
przydatne okazało się to na froncie wschodnim, gdzie w odpowiedzi na pojawienie się doskonałych sowieckich czołgów T-34 i KW, zmodyfikowano czwórki wyposażając je w długolufowe armaty KwK40. Z tego też powodu oraz ze względu na duży stopień niezawodności i dzielności bojowej czołgi tego typu były bardzo lubiane przez żołnierzy niemieckich. |
|
|
Literatura:
|
